Europejska Agencja Obrony – narzędzie do racjonalizacji wydatków obronnych

Rafał Momot

By European Defence Agency, CC BY-SA 2.0, https://commons.wikimedia.org/w/index.php?curid=37197633

Polski przemysł zbrojeniowy znajduje się obecnie na niskim poziomie rozwoju. Bez udziału w cennych inicjatywach, umożliwiających pozyskanie finansowego wsparcia na badania oraz w zakresie współpracy z nowoczesnymi partnerami, nie będziemy w stanie samodzielnie przeprowadzić rzeczywistej modernizacji.

Europejska Agencja Obrony (EDA) to agencja Unii Europejskiej, której zadaniem jest wspieranie państw członkowskich w zakresie zwiększania ich potencjałów w wymiarze wojskowym oraz przemysłu obronnego. Jednym z bardziej widocznych potencjalnych efektów jej działalności pozostaje możliwość zaoszczędzenia nawet 30% wydatków na uzbrojenie w przypadku wspólnych zakupów dokonywanych przez państwa członkowskie. Agencja została powołana w 2004 roku i obecnie liczy z 27 państw – oprócz Danii, która nie przyłączyła się do tej inicjatywy.

Początki integracji

 

Pierwszą próbą integracji europejskiej w zakresie zdolności obronnych było powołanie w 1954 roku Unii Zachodnioeuropejskiej. Ze względu na silne napięcie w relacjach międzynarodowych i oparcie bezpieczeństwa Europy głównie na więziach atlantyckich nie odegrała ona znaczącej roli. W następnych latach podejmowano kolejne próby w zakresie rozwoju współpracy oraz integracji zakupów i produkcji uzbrojenia, w tym – stworzenia dużego europejskiego rynku dla przemysłu obronnego.

Nowe podejście i delegację kompetencji w zakresie powołania agencji na rzecz Rady Unii Europejskiej zainicjował Traktat o Unii Europejskiej z 1992 roku, w szczególności jego artykuł 45. Powstanie EDA poprzedzone było ustanowieniem w 1999 roku Europejskiej Polityki Bezpieczeństwa i Obrony (również wymienionej w TUE), mającej zaradzić  bezsilności Europy obnażonej podczas konfliktu na terenie byłej Jugosławii, ostatecznie zakończonego interwencją Stanów Zjednoczonych. Następnym etapem w zakresie realizacji idei tworzenia wspólnych, europejskich zdolności obronnych było właśnie powołanie EDA.

 

Brak koordynacji wydatków

 

Przemysł obronny jest domeną państw członkowskich i nie podlega takim regulacjom konkurencyjnym, jak inne obszary wspólnego rynku. Wpływa to na rozdrobnienie przemysłu zbrojeniowego w Europie i zmniejszenie jego konkurencyjności na świecie. Jedyną dużą i w pełni międzypaństwową inicjatywą w tej dziedzinie jest firma Airbus, posiadająca główne zakłady w Niemczech, Francji, Wielkiej Brytanii oraz Hiszpanii.

Państwa członkowskie UE rokrocznie wydają na obronność ponad 200 mld EUR, co – w przypadku łącznego ich traktowania – plasuje Europę na drugim miejscu, daleko za Stanami Zjednoczonymi i tuż przed Chinami. Rosja każdego roku wydaje tylko około 1/3 łącznych wydatków krajów UE.

Wydatki te pozostają jednak praktycznie nieskoordynowane, a często wręcz są dublowane i przeznaczane na rozwój identycznych lub podobnych zdolności. W wielu przypadkach nie osiąga się również efektu skali, co jest szczególnie istotne przy ponoszeniu ogromnych wydatków na badania i rozwój nowoczesnych systemów uzbrojenia. Szacuje się, że 80% zakupów uzbrojenia i 90% wydatków na badania nad nowoczesnym uzbrojeniem realizowane jest na poziomie krajowym, co wpływa na wielość systemów i zróżnicowanie standardów. Efekt? Mimo tak wysokiej pozycji na świecie pod względem wydatków na obronność, europejskie firmy zbrojeniowe w wielu programach i systemach nie są w stanie dorównać przemysłowi ze Stanów Zjednoczonych. W państwach UE użytkowanych jest obecnie 178 różnych systemów uzbrojenia, podczas gdy w Stanach Zjednoczonych – zaledwie 30; na 17 różnych rodzajów czołgów w Europie przypada tylko 1 podobny typ czołgu w USA.

Koszt braku współpracy pomiędzy krajami członkowskimi szacowany jest na kwotę pomiędzy 25 a 100 mld EUR rocznie.

Państwa członkowskie zidentyfikowały wiele problemów w zakresie racjonalizacji wydatków obronnych, uzgodnienia podziału zadań między swoje siły zbrojne, stworzenia zasad opracowywania i pozyskiwania nowego uzbrojenia. Zadanie EDA to  zaradzenie tym problemom i doprowadzenie do racjonalizacji wydatków obronnych państw UE, a przez to – do zwiększenia ich zdolności obronnych.

 

Programy EDA

 

Swoje cele EDA realizuje poprzez organizację projektów i programów w zakresie rozwoju zdolności obronnych, stymulowania badań oraz wzmacniania przemysłu obronnego, a także wsparcia dla innych inicjatyw UE na polu wojskowym.

Największym obecnie programem współpracy pomiędzy krajami członkowskimi jest powołany w 2017 roku mechanizm stałej współpracy strukturalnej (PESCO).

W jego ramach zapoczątkowano 10 projektów z udziałem 25 państw. Obecnie prowadzonych jest już 17 projektów. Polska uczestniczy tylko w dwóch, co jest jednym z najniższych poziomów zaangażowania. Projekty obejmują badania m.in. nad nowym europejskim transporterem opancerzonym, artylerią rakietową, śmigłowcem bojowym czy systemami zarządzania polem walki, które nasz kraj planuje zakupić.

Równolegle z powołaniem PESCO powstał Europejski Fundusz Obronny, który po 2020 roku ma osiągnąć roczny budżet na poziomie 5 mld EUR na rozwinięcie europejskich zdolności obronnych. Planuje się wydatkowanie 500 mln EUR na badania oraz 4 mld EUR na rozwój. Fundusz zakłada wspieranie inicjatyw realizowanych we współpracy co najmniej 3 krajów, kierowanie części budżetu do MSP, a także sprzedaż wytworzonych nowych produktów do państw członkowskich. Uczestnictwo w PESCO i Funduszu daje dostęp do dodatkowego źródła finansowania wydatków na badania i rozwój nowych technologii dla przemysłu obronnego. Umożliwia również – a może przede wszystkim – współpracę z partnerami znajdującymi się na wyższym poziomie technologicznym. Dzięki niej można rozwijać kompetencje własnego przemysłu w nowoczesnych obszarach.

 

Nowoczesne technologie

 

Jak ważne jest posiadanie dostępu do nowoczesnych technologii w przemyśle zbrojeniowym, udowadnia silna pozycja na globalnym rynku zbrojeniowym państw i firm z dostępem do najaktualniejszych rozwiązań w tym obszarze. Według ostatniego raportu SIPRI[1] Stany Zjednoczone jako jeden z największych właścicieli nowoczesnych technologii w ostatnich latach zwiększyły udział w światowym rynku uzbrojenia z 30% do 36%. Ponad połowa (53%) tej sprzedaży generowana była przez samoloty, a technologie zawarte w pociskach kierowanych wygenerowały 14% sprzedaży w całym eksporcie broni.

Ranking wskazuje też na awans wielu krajów, które wydają się mniej znaczące pod względem rozwoju technologicznego. Na wyższą lokatę przeskoczyła ostatnio Turcja, a państwa takie jak Czechy, Ukraina, Białoruś, Finlandia czy Portugalia znacząco wyprzedziły osiągnięcia Polski na tym trudnym rynku – sami uplasowaliśmy się dopiero na 35 pozycji.

Trzeba przy tym pamiętać, że rozwój nowoczesnych technologii jest często poza zasięgiem mniejszego czy nawet średniej wielkości kraju.

Udział Polski w światowym eksporcie uzbrojenia doskonale oddaje obecny stan polskiego przemysłu zbrojeniowego. A przecież nowoczesny przemysł obronny w państwie nieposiadającym ogromnych nadwyżek finansowych pozostaje sprawą kluczową dla jego bezpieczeństwa. EDA oraz prowadzone przez nią obecnie i planowane w przyszłości projekty są doskonałym narzędziem do wspierania rozwoju zdolności obronnych mniejszych i średniej wielkości krajów członkowskich UE. Bez udziału w cennych inicjatywach, umożliwiających pozyskanie finansowego wsparcia na badania oraz w zakresie współpracy z nowoczesnymi partnerami, nie będziemy w stanie, czy to samodzielnie, czy za pomocą (mało efektywnego w polskich realiach) offsetu technologii, przeprowadzić rzeczywistej modernizacji. Warto też pamiętać, że udział w takich inicjatywach oznacza dużo łatwiejszy dostęp do przyszłego, ogromnego i wspólnego rynku europejskiego w branży zbrojeniowej.

[1] https://www.sipri.org/sites/default/files/2019-03/fs_1903_at_2018_0.pdf


 

Publikacja finansowana w ramach programu Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego pod nazwą „DIALOG” w latach 2017–2019

 

Rafał Momot

Menedżer z bogatym doświadczeniem w zarządzaniu sprzedażą oraz finansami w polskich i międzynarodowych firmach. W ostatnim miejscu pracy – największej polskiej firmie lotniczej – w ciągu dwóch lat zwiększył sprzedaż eksportową o blisko 90%. Umożliwiło to przejście z dużych strat na zyski (wzrost marży o 18 punktów procentowych), zatrudnienie ponad 150 nowych pracowników oraz wprowadzenie pierwszych podwyżek od lat. Autor wielu raportów wspierających polskie firmy przemysłowe i handlowe. Specjalizuje się w zakresie lotnictwa, branży zbrojeniowej, dystrybucji i logistyki.

Wyrażam zgodę na przetwarzanie moich danych osobowych w celu przesyłania informacji o aktualnościach, projektach oraz innych informacji o charakterze marketingowym lub edukacyjnym, na zasadach określonych Polityką Prywatności.

FreshMail.pl
 

Newsletter

Zapisz się do newslettera, by otrzymywać najważniejsze wiadomości od Instytutu Wolności

Wyrażam zgodę na przetwarzanie moich danych osobowych w celu przesyłania informacji o aktualnościach, projektach oraz innych informacji o charakterze marketingowym lub edukacyjnym, na zasadach określonych Polityką Prywatności.

FreshMail.pl
 

Newsletter

If you wish to sign up for a newsletter, please provide your details

I hereby agree for processing my personal data in order to send information about news, projects and other marketing or educational information, on the terms set out in the Privacy Policy.

FreshMail.pl
 

I hereby agree for processing my personal data in order to send information about news, projects and other marketing or educational information, on the terms set out in the Privacy Policy.

FreshMail.pl
 

Ich erkläre mein Einverständnis zur Verarbeitung meiner persönlichen Daten zum Zweck der Benachrichtigung über aktuelle Dinge,Projekte sowie andere Informationen mit Marketing- oder Bildungscharakter gemäß den Grundsätzen der Datenschutzerklärung.

FreshMail.pl